ตอนที่ 2 จาก 4

อิสระในการเลือก เป็นพรหรือคำสาป

บทความนี้เป็นตอนที่สองในบทความสี่ตอนที่เรียบเรียงจากคำบรรยายภาษาทมิฬเรื่อง “Nadaimurai Sikkal” (ความยุ่งเหยิงในทางปฏิบัติ) ของศิวโยคี ศิวกุมาร และแปลจากต้นฉบับภาษาทมิฬ ชมคำบรรยายต้นฉบับ

การสระผม

เวลาสระผม บางคนยกเส้นผมขึ้นมาทั้งกระจุก ฟาดลง ยกขึ้นอีก ฟาดลงอีก ทุบขยี้แรงเท่าที่จะทำได้ เหมือนกำลังซักผ้า แชมพูนี้ดี แชมพูนั้นดี ลองใช้มันทุกยี่ห้อ แต่ก็ยังรวบทุกอย่างเป็นก้อนเดียวแล้วทุบขยี้อยู่ดี พอถามว่าทำไมผมร่วง ก็ตอบว่า “แชมพูไม่ดี”

ควรจัดเส้นผมให้ตรง จับไว้ให้ดีเวลาขยี้เพื่อไม่ให้ผมด้านล่างตีขึ้นมาข้างบน ลูบไล้ไป แล้วค่อย ๆ ล้างออก บางคนมีผมยาวสองสามฟุต ผมยาวขนาดนั้นคงอยู่ได้ก็เพราะยกขึ้นมาทุบขยี้ทั้งกระจุกไม่ได้นั่นเอง อย่าคิดว่ามันยาวเพราะใช้แชมพูดี ชุดชั้นใน เสื้อเชิ้ต รวมกันเป็นก้อนเดียวแล้วทุบขยี้ได้ แต่ผ้าห่มผืนใหญ่จะทุบขยี้แบบนั้นได้หรือ

ความยุ่งเหยิงในทางปฏิบัตินี้มาจากไหน จิตใจผมสับสน และผมไม่ได้สร้างมันขึ้นมาเอง คนรอบตัวพูดโน่นพูดนี่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนผมไม่รู้อีกต่อไปว่าอะไรเป็นอย่างไร แม้แต่ดูแลเส้นผมก็ยังทำไม่เป็น ผมคิดว่าการล้างก็คือการรวบทั้งหมดแล้วทุบขยี้

พอบอกให้ตัดเล็บ เขาก็ทำเป็นรอยขีดสี่รอยจนเลือดออก ถามดูก็ตอบว่า “รีบตัด กรรไกรตัดเล็บไม่ดี”

การกินคืออะไร

ลองดูว่าเราทำแต่ละอย่างกันอย่างไร หลายคนกินไม่เป็นด้วยซ้ำ พวกเขาคิดว่าการกินคือรายการข้อห้าม “ห้ามกินเนื้อ ห้ามกินปลา ห้ามกินเนื้อวัว” ไม่มีใครสอนว่าเรากินเพื่อดับความหิว ในที่อย่างศรีลังกาหรือมาเลเซีย ผู้คนไม่ถามว่า “กินข้าวหรือยัง” แต่ถามว่า “หายหิวแล้วหรือยัง” การกินก็คือการดับความหิว

เหมือนการทุบขยี้เส้นผม ผมสร้างความยุ่งเหยิงขึ้นในทุกการกระทำ ผมยกปัญหาทั้งหมดขึ้นมาแล้วขยำรวมเป็นก้อนเดียว บางคนเทโยเกิร์ต บัตเตอร์มิลค์ น้ำมัน ทุกอย่างลงบนข้าว ขยำ แล้วกินเหลือไว้ครึ่งหนึ่ง แต่บางคนกินแล้วดูน่ากินตามไปด้วย จัดวางในจานอย่างเรียบร้อย แกงไม่ปนกับอย่างอื่น ถึงขนาดตักข้าวสวยออกมาเปล่า ๆ ได้ มีคนหนึ่งหยิบปูรี (แป้งทอดพองแบบอินเดีย) มาม้วนกับมันฝรั่งผัดเครื่องเทศ ขอชัตนีย์ แล้วพูดว่า “มีซัมบาร์ไหม ดูหน่อยซิว่ามีวฑกรีไหม”

นี่ไม่ผิด มันเป็นความชอบ ถ้าคุณทำโดยตระหนักรู้ ก็ไม่มีอะไรผิดเลย จะคิดว่า “จะมีผมเยอะไปทำไม” แล้วโกนหัวก็ได้ จะตัดทรงบ็อบก็ได้ แม่ที่หวีผมให้ลูกสาวไม่ทันทุกเช้าก่อนไปโรงเรียน พอครูพูดว่า “มาสายอีกแล้ว” ก็พาลูกไปร้านตัดผมทันที ที่จะไปโรงเรียนคือเส้นผมหรือเด็ก บางคนก็ไม่ยอมให้ตัดผมลูกเลย เพราะดูสวยดี แต่ละคนก็มีการออกแบบของตัวเอง

เพราะไม่เข้าใจว่าควรใช้ชีวิตอย่างไร ทุกอย่างจึงยุ่งเหยิงสำหรับผม ไม่รู้ว่าแต่งงานไปทำไม แต่งงานแล้วก็ยุ่งเหยิง ไม่รู้ว่าจะอยู่กับสามีอย่างไร ยุ่งเหยิง ไม่รู้ว่าพระเจ้าเป็นอย่างไร จะบูชาพระองค์อย่างไร ยุ่งเหยิง มองไปทางไหนก็สับสน ใจไม่มีความสงบ ผมที่พันกันยังแกะออกได้ แล้วความยุ่งเหยิงในใจเล่า

โทรศัพท์มือถือกับรีลส์

ชายคนหนึ่งหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาจะส่งข้อความวอตส์แอปป์ มีการแจ้งเตือนเข้ามา ใครบางคนส่งลิงก์รีลส์มา เขาก็เข้าไปดู ผู้หญิงคนหนึ่งกำลังเต้น เขาปัดผ่าน อีกคนเต้น เขาปัดผ่านอีก ระหว่างนั้นมีวิดีโอเกี่ยวกับเทคโนโลยีใหม่โผล่ขึ้นมา เขาก็ดู แล้วพอเห็นว่าดึกแล้วก็วางโทรศัพท์ลุกไป

เขาหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาทำไม เพื่อส่งข้อความ จะมีเสียงหนึ่งดังขึ้นจากข้างในว่า “หยิบโทรศัพท์มาทำไม” เขาไม่รู้ เขามีปัญหาอยู่แล้ว หรือเขาเรียกปัญหาเข้ามาหาตัวเอง

เธอมองเห็นตัวเองไม่ได้

เธอเป็นใคร เธอไม่มีทางมองเห็นตัวเองได้เลย ไม่มีความเป็นไปได้ จะหมุนตัวมองอย่างไรก็มองไม่เห็น อย่างมากก็ใช้กระจกส่องดู

แล้วกระจกแสดงให้เห็นถูกต้องหรือ ซ้ายกลายเป็นขวา ขวากลายเป็นซ้าย เวลาโกนหนวดจะสับสน ต้องใช้เวลาสักพักกว่าจะชิน เด็กจนถึงอายุเจ็ดแปดขวบทำไม่ได้ คุณผ่านมันมาได้ด้วยความเคยชิน ทำไปโดยไม่รู้ตัว แต่ถ้าเป็นงานที่ทำหน้ากระจกนาน ๆ ครั้ง ก็อาจได้แผลบาดกลับมา เอามือแตะไฝในกระจกเพราะคิดว่าอยู่ข้างนี้ แต่กลับไปปรากฏอีกที่หนึ่ง บางคนส่องกระจกเขียนขอบตาแล้วจิ้มตาตัวเองก็มี

เธอไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเธอมองเรื่องนี้ไม่ถูก ต้องมีใครสักคนมาบอกจึงจะเข้าใจ แม้ถึงตอนนั้น เขาก็ไม่คิดว่า “เขาทำให้เราเข้าใจว่าสิ่งนั้นมองแบบเดียวกับสิ่งนี้ไม่ได้” แต่กลับพูดว่า “คนนี้พูดหยาบคาย”

เธอพยายามเข้าใจทุกอย่างตามที่เขาสอนให้เข้าใจ เขาสอนเรื่องวรรณะ เธอก็มองแต่วรรณะ เขาสอนเรื่องศาสนา เธอก็มองแต่ศาสนา เขาสอนว่าเธอเป็นผู้ชาย เธอก็มองผู้หญิง อะไรที่เธอไม่เคยมองด้วยตัวเองเลย ตัวเธอเอง นี่คือความยุ่งเหยิงของเธอ

ทุกคนแต่งงาน เธอก็แต่งงาน ถ้าไม่มีลูก เธอก็ส่งภรรยาไปหาหมอ ตัวเธอเองไม่ยอมไปตรวจ นี่ก็เป็นความยุ่งเหยิงในทางปฏิบัติ

อิสระในการเลือก: เป็นพรหรือคำสาป

ผมต้องเข้าใจว่า สิ่งนี้ผมทำได้ สิ่งนี้ทำไม่ได้ สิ่งนี้ทำได้แบบนี้เท่านั้น พระเจ้าประทานหนทางให้สิบทาง ร้อยทาง เป็นล้านทาง การประทานหนทางเป็นล้านไม่ใช่ปัญหา ผมไม่รู้ว่าจะใช้มันอย่างไรต่างหาก นั่นคือปัญหาของผม

การมีหลายหนทางดีหรือไม่ดี ผมเองเคยร้องไห้กับพระเจ้าหลายครั้งว่า “เพราะผมมีหนทางมากมายขนาดนี้ ผมจึงติดอยู่ในความยุ่งเหยิง ถ้ามีหนทางเดียว ผมคงใช้ชีวิตได้ถูกต้อง” แต่ถ้าไม่มีหนทางเลย ผมคงแย่กว่านี้ ถ้าได้มาแค่ทางเดียวว่า “นี่คือทางของเจ้า” ผมก็จะไม่รู้ว่าทางนั้นไม่มีวันพาไปถึงเมืองที่จะไป ผมคงไม่มีวันไปถึงที่หมาย

สัตว์ไม่มีอิสระในการเลือก พวกมันต้องทำสิ่งที่ต้องทำ แต่ผมมี จาปาตีแผ่นหนึ่ง ผมจะกินกับเนื้อวัว กับไก่ กับผักดอง กับมะนาว จิ้มกับอะไรก็ได้ นี่เป็นพรหรือคำสาป เป็นพร แต่เมื่อสับสน มันก็ดูเหมือนคำสาป

ตราบใดที่ผมยังไม่รู้ว่าผมมีอิสระในการเลือก หนทางมากมายก็ทำให้สับสน และผมก็คิดว่ามันคือความยุ่งเหยิง แต่เมื่อรู้แล้ว การเลือกนั้นเองคือพรของผม วันหนึ่งไก่ วันหนึ่งวัว วันหนึ่งหมู ผมไม่แบ่งแยกเลย ถ้าได้เนื้อตะกวดมา ผมก็กิน ถ้าฤดูดำนาคนทั้งหมู่บ้านจับหนูนามาขาย ก็กินหนูนา

ความยุ่งเหยิงในทางปฏิบัติอยู่ที่ไหน ผมไม่รู้ด้วยซ้ำว่าการปฏิบัติคืออะไร ไม่รู้ว่าจะสระผมอย่างไร จะมองอาหารมื้อหนึ่งอย่างไร จะใช้ชีวิตอย่างไร ทุกคนแต่งงาน ผมก็แต่ง ทุกคนมีลูก ผมก็มี ทุกคนนุ่งส่าหรี ผมก็นุ่ง

ถ้ามีใครสักคนคิดต่างออกไป เขาก็กลายเป็นนักออกแบบเสื้อผ้า ถ้ามุมมองของเขาได้รับการยอมรับในทางปฏิบัติ เขาก็จะกลายเป็นคนพิเศษ ถ้าไม่ เขาก็จะถูกทำให้อับอาย ดังนั้นจนกว่าจะได้รับการยอมรับ เขาต้องระวังตัว

ทุกคนพาดชายส่าหรีไว้ข้างเดียวกันหมด จะพาดข้างนี้สักสัปดาห์ แล้วพาดข้างนั้นสักสัปดาห์ได้หรือไม่ได้ จุดประสงค์ก็คือปิดหน้าอกไม่ใช่หรือ ถ้าอย่างนั้น นี่เป็นความยุ่งเหยิงของพวกเธอ หรือของคนที่มองดู พวกเธอมีทางเลือกอยู่แล้ว ได้ใช้มันหรือเปล่า

การฟังให้ข้ามพ้นสิ่งที่ฟังดูหยาบคาย

พอได้ยินคำบางคำ ก็มีคนพูดว่า “เราดูกันทั้งครอบครัว คนนี้พูดแบบนี้ ปิดเถอะ” ผมเองก็บอกว่าอย่าดูวิดีโอของผม ถ้าเธอกดติดตามผมเหมือนที่กดติดตามใครต่อใคร เธอจะรู้จักพระเจ้าหรือ ผมกำลังพูดถึงการที่เธอจะใช้ชีวิตอย่างมีความสุข

ถ้าเข้าใจก็ดู ถ้าไม่เข้าใจก็ปล่อยไป อย่าสร้างความสับสนแล้วทรมานตัวเอง ถ้าจะฟังคำพูดของผู้รู้แจ้ง หรือคำพูดของความจริง ต้องมีความอดทนอย่างยาวนาน มีปัญญาที่มองข้ามพ้นสิ่งที่ฟังดูหยาบคาย และมีปัญญาญาณที่เปิดกว้าง นั่นคือเหตุที่บางคนบรรลุปัญญาญาณได้แม้ขณะดูวิดีโอ บางคนกลายเป็นคนยิ่งใหญ่ได้แค่จากการดูวิดีโอของผม แค่ “เราดูข้ามพ้นทั้งหมดนี้ได้” ก็เป็นความภาคภูมิใจของพวกเขาแล้ว พวกเขาคือผู้ชมของผม

แต่งงานไปทำไม มีชีวิตไปทำไม ผมเกิดมาทำไม ผมกำลังทำอะไรอยู่ ควรใช้ชีวิตอย่างไร ไม่รู้ คนเป็นพันไปหานักบวชคนหนึ่ง ไม่ควรมีสักคนที่หยุดคิดบ้างหรือ เขาวาดพระศิวะไม่มีเครา ไม่ควรคิดบ้างหรือว่าสมัยนั้นใบมีดโกนจะเป็นอย่างไร ในภาพยนตร์เก่า ๆ มีแต่นักบวชที่มีเครา แล้วพระราชากับคนรับใช้ล่ะเป็นอย่างไร ในภาพยนตร์ภาษาอังกฤษ คนเร่ร่อนทุกคนมีเครา เพราะเป็นยุคที่ไม่มีใบมีดโกน แต่ที่นี่เขาสร้างภาพยนตร์กันตามใจชอบ