ตอนที่ 3 จาก 4

อาบน้ำไปเพื่ออะไร

บทความนี้เป็นตอนที่สามในบทความสี่ตอนที่เรียบเรียงจากคำบรรยายภาษาทมิฬเรื่อง “Nadaimurai Sikkal” (ความยุ่งเหยิงในทางปฏิบัติ) ของศิวโยคี ศิวกุมาร และแปลจากต้นฉบับภาษาทมิฬ ชมคำบรรยายต้นฉบับ

การฝึกกับความเข้าใจ

เมื่อผมพูดว่า “ความยุ่งเหยิงในทางปฏิบัติ” ความหมายก็คือผมไม่มีความรู้ที่แจ่มชัด ไม่รู้ว่าอะไรต้องทำอย่างไร

ผมให้แบบฝึกหัดแก่คนคนหนึ่ง เขารับไปฝึกอยู่หนึ่งสัปดาห์ หน้าผากเต้นตุบ ๆ ไปหมด เต้นจริง ๆ เขาบอกว่า “น่าอัศจรรย์มาก” พอหน้าผากเต้น เขาก็ดีใจมาก ทิ้งแบบฝึกหัดไป แล้วไปดูวิดีโออื่นต่อ

แบบฝึกหัดบางอย่างทำครั้งเดียวก็พอ เหมือนการเจาะหู เจาะครั้งเดียวแล้วใส่ต่างหู เราจะเจาะซ้ำแล้วซ้ำอีกหรือ เจาะรูแล้วรูก็ยังเปิดอยู่ กว่าจะปิดเองต้องใช้เวลาห้าหกปี

หกเดือนต่อมา ชายคนเดิมส่งข้อความมาหาผมว่า “ท่านว่างอยู่ไหมครับ แบบฝึกหัดที่สองมีไว้ทำไม ทำไมต้องทำด้วย” ตอนสอนผมสอนอะไรเขาไป ผมเองยังชักสงสัย หรือเราสอนไม่ดีเอง ทั้งที่ผมคงบอกไว้แล้วว่าถ้าไม่เข้าใจก็มาถามตรง ๆ

อีกคนพูดว่า “ท่านก็บอกแล้วไม่ใช่หรือว่าพระเจ้าคือความว่าง คือช่องว่าง แล้วจะฝึกไปทำไม ตาที่สามมีไว้ทำไม ยังไงเราก็ต้องมองความว่างนั้นด้วยสองตาอยู่ดี” ถ้าลงไปในท้องแล้วทุกอย่างก็รวมเป็นอันเดียวกันอยู่ดี เราจะเอาซัมบาร์ ชัตนีย์ อิฑลี ปูรี และปงกัล ใส่เครื่องปั่นรวมกันแล้วดื่มหรือ

คำถามพื้นฐาน: อาบน้ำไปเพื่ออะไร

ฝึกไปเพื่ออะไร แต่ละเรื่องมีไว้เพื่ออะไรสำหรับผม ผมเกิดมาเพื่ออะไร ตราบใดที่คุณยังไม่ถามคำถามพื้นฐานข้อแรกนี้ คุณก็ออกจากความยุ่งเหยิงในทางปฏิบัติไม่ได้

ผมอาบน้ำทำไม อาบน้ำไปเพื่ออะไร ถ้าเข้าใจว่าอาบน้ำไปเพื่ออะไร สบู่และแชมพูในโฆษณาทั้งหลายก็จะมีงานทำน้อยลง ทุกวันนี้กลับต้องอาบน้ำเพื่อจะได้ใช้แชมพูนั้น เพื่อจะได้ใช้ครีมอาบน้ำนั้น เขาพูดกันว่า “ใช้สบู่มานานแค่ไหนแล้ว ไม่ต้องแล้ว ครีมอาบน้ำถึงจะถูก”

ลูกชายผมมาบอกว่า “ไม่ใช่อย่างนั้น ต้องใช้ฟองน้ำขัด” แต่ก็มีคนบอกว่าถ้าขัดด้วยฟองน้ำ ผิวจะลอกแล้วเกิดจุดดำ ทีนี้จะใช้แชมพูได้หรือยัง ผมกระวนกระวายไปหมด

มีคนหนึ่งบอกว่า “เปลี่ยนแปรงสีฟันทุกสามเดือน เชื้อโรคจะเข้าไปฝังอยู่” ลูกชายผมถามว่า “แล้ววันที่สองเชื้อโรคไม่มาหรือ ต้องใช้แปรงใหม่ทุกวันถึงจะสบายใจหรือไง” โรงแรมก็ให้แบบใช้ครั้งเดียวทุกวันอยู่แล้ว ที่โรงแรมแห่งหนึ่งในประเทศยุโรปที่เราไปพัก ยาสีฟันอยู่ในตัวแปรงเลย หยิบมาแปรงครั้งเดียวก็หมด

ถ้าความรู้ซ้อนทับความรู้ไปเรื่อย ๆ และเราฟังคำแนะนำทุกข้อที่เคยมีคนพูดไว้ในโลกนี้ สุดท้ายก็จะกลายเป็นว่า “ชีวิตนี้มีไว้ทำไม” นักแสดงดามูเคยพูดไว้ดีว่า วิทยาศาสตร์ก้าวหน้า นักวิทยาศาสตร์ก้าวหน้า มีแต่ชีวิตที่ไม่ก้าวหน้า ถ้าหลายคนพูดหลายเรื่อง เราก็สับสน คนที่สับสนแบบนั้นคนหนึ่งพูดว่า “พระเจ้าไม่มีหรอก” อีกคนพูดว่า “พวกคุณมีแค่ความรู้ธรรมดา ส่วนผมมีความรู้พิเศษ” นั่นก็เป็นความยุ่งเหยิงในทางปฏิบัติเหมือนกัน

จะแกะปมต้องใจเย็น

ทำไมผมจึงใช้ชีวิตที่ยุ่งเหยิง มนุษย์คนใดที่เป็นทุกข์ ข้างในเขาเกิดความยุ่งเหยิงขึ้นแล้ว

ถ้าผมพันกัน แค่มองก็รู้ นิ้วสอดไม่เข้า หวีผ่านไม่ได้ ถ้าด้ายพันกัน เราก็เข้าใจ จะแกะด้ายหรือผมที่พันกันต้องใช้อะไร ต้องใจเย็น จะแกะความยุ่งเหยิงที่อยู่ข้างในผม ก็ต้องใช้สิ่งเดียวกันนั้น

เพราะไม่ใจเย็นนั่นแหละ ความยุ่งเหยิงจึงใหญ่ขึ้น ยิ่งดึงแล้วดึงอีก ก็ยิ่งแน่นขึ้นเรื่อย ๆ บางคนตัดด้ายแล้วผูกปมต่อไปเรื่อย ๆ พอร้อยเข็มแล้วเย็บ ปมนั้นก็ไปติด เย็บไม่ได้

เพราะผมร่วง บางคนนั่งนับเส้นผมที่ติดหวีทุกวัน เพราะมีคนบอกว่า “ทาน้ำมันก่อนแล้วค่อยสระผม” ทุกครั้งที่อาบน้ำพวกเขาก็ทาน้ำมันก่อน ผมจึงถามว่า ประเด็นไม่ใช่ว่าสบู่ผิดหรือแชมพูผิด แต่อาบน้ำไปเพื่ออะไร

จะแก้ความยุ่งเหยิงต้องมีความอดทนหรือความใจเย็น ต้องดูว่าด้ายเส้นหนึ่งไปอย่างไรแล้ววนกลับมาอย่างไร สายไฟเส้นหนึ่งไปอย่างไรแล้วไปติดอยู่ ต้องดูว่าผมเดินเข้าไปในทางผิดทางไหนบ้าง จนมาติดอยู่ตรงนี้

สัตว์ไม่มีความยุ่งเหยิง

สัตว์ไม่มีความยุ่งเหยิงเลย หมาไปที่ไหนก็ยกขาทิ้งเครื่องหมายไว้ ดมกลิ่นไปตลอดทาง คุณคิดว่าหมาโง่หรือ ไม่เลย มันอาศัยกลิ่นนั้นหาทางได้อย่างถูกต้องแล้วกลับออกมาได้ เธอรู้จักกลิ่นของตัวเองไหม ไม่มีโรงเรียนไหนสอนเลยใช่ไหม

ถ้าสอนอะไรให้มนุษย์ เขาก็จะทำแต่สิ่งที่เรียนมา จะไม่คิดต่อไปว่ามันเป็นเพราะอะไร

เขาพูดกันว่า “เธอเป็นคนรวย อย่านั่งกินกับพื้น” ทำไมล่ะ จะนั่งโต๊ะหรือนั่งพื้น ก็ต้องหยิบด้วยมือแล้วใส่ปากอยู่ดี ไม่มีงานอื่น ถ้าพูดอย่างนี้ เราจะโดนด่า

“รู้ไหมว่าฉันเป็นใคร” เขาพูด แล้วอ้างวรรณะใดวรรณะหนึ่ง แบ่งชั้นคนเป็นเกรดเอ เกรดบี เกรดซี ถ้าพูดอะไรถึงกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง คนในกลุ่มนั้นก็รวมตัวกันทันที “เราบริจาคไปตั้งเท่านี้ มาทุกสัปดาห์ จะมาพูดถึงพวกเราไม่ได้” ทำไมจะตั้งคำถามไม่ได้ ความยุ่งเหยิง

ผู้ที่ตัวเองคือความยุ่งเหยิง

หลายคนใช้ชีวิตอย่าง “ชัดเจน” มาก ชีวิตของพวกเขาไม่มีความยุ่งเหยิงเลย เพราะตัวพวกเขาเองคือความยุ่งเหยิง ถ้าถามดู ก็จะย้อนถามว่า “มีปัญหาอะไรหรือ”

บางคนใช้ชีวิตอยู่กับความยุ่งเหยิงโดยไม่รู้ตัวเลยว่าอยู่กับความยุ่งเหยิง เหมือน “สิกกัล สิงคารเวลัน” พวกเขาคิดว่าสิกกัลเป็นแค่ชื่อเมือง ถ้าเราพยายามไปแกะความยุ่งเหยิงนี้ เราเองนั่นแหละที่จะติดอยู่

เขาติดอยู่ในเรื่องวรรณะ แก้ไขเขาไม่ได้ ความคลั่งวรรณะไม่ได้เป็นของวรรณะใดวรรณะหนึ่ง ในทุกวรรณะมีคนที่หลงภาคภูมิใจในวรรณะของตนอย่างคลั่งไคล้ “พวกเราคือยอดนักรบเหนือนักรบ ยอดผู้กล้าเหนือผู้กล้า” เขาพูด ถ้าบอกเขาว่า “เธอติดอยู่ในความยุ่งเหยิงครั้งใหญ่” เขาจะยอมรับหรือ

เขาต้องการวงที่สบาย ๆ เหมือนด้ายที่ร้อยเข็มแล้วผูกปม ตัดเอามาแค่พอเย็บ ก่อนหน้านั้นเขาทำมันพังไปแล้วไม่ใช่หรือ เขาผูกปมความยุ่งเหยิงทั้งหมดเก็บไว้อย่างนี้ พอถามว่า “ตัดแล้วผูกปมไว้ตั้งมากมายขนาดนี้” พวกเขาก็ตอบว่า “เราก็เรียบร้อยดีนี่”

คนเราควรจะคิดบ้างไม่ใช่หรือว่า “ดูเหมือนเราอยู่ในความยุ่งเหยิงครั้งใหญ่ ใจไม่สงบเลย ลูกชายก็เศร้า เราใช้ชีวิตไม่ถูกหรือเปล่า” คนที่ยุ่งเหยิงอยู่ในอาการมึนเมาอย่างหนึ่ง “ไม่มีใครศรัทธาแรงกล้ากว่าฉันอีกแล้ว” โกนหัว ทาขี้เถ้าศักดิ์สิทธิ์เป็นแถบ สวมลูกประคำรุทรากษะ คุณจะไปพูดอะไรกับเขาได้หรือ

การไล่ผีและความเชื่อ

มีคนเชื่อว่าถ้าวางพระคัมภีร์ไบเบิลไว้ข้างหัวนอน ผีจะหนีไป ชาวฮินดูคนไหนก็ได้อาจอุ้มลูกไปยืนหน้ามัสยิดตอนตีห้า เพื่อให้ท่องบทสวดเป่าให้ บางคนเดินจากร้านหนึ่งไปอีกร้านหนึ่งรมควันกำยาน ราวกับว่ารมควันแล้วการค้าจะดี ไม่ต้องมีลูกค้ามาเลย ผมไม่ได้ดูหมิ่นใคร

อีกคนเอากุญแจขูดประตู “แคร่ก” ทุกวัน จนประตูเป็นรอยขีดเต็มไปหมด ว่ากันว่าคุณไสยมนต์ดำในบ้านจะหนีไป บางคนล็อกประตูแล้วจุดการบูรบูชาที่แม่กุญแจ คนเหล่านี้ล้วน “ชัดเจน” มาก กล่าวคือ ยุ่งเหยิงนั่นเอง

ถ้าฟังผมพูด ใจคุณจะสับสน “เมื่อวานยังคิดแบบนี้อยู่ แต่คนนี้พูดอีกอย่าง เขาเป็นนักบวชจริงหรือเปล่า” ไม่ต้องสงสัยเลย ผมไม่ใช่นักบวช ผมคือธารน้ำใส ที่ผ่านมาเธอเห็นแต่แม่น้ำที่ไหลเป็นสีน้ำชาสีน้ำกาแฟ พอเห็นธารน้ำใสนี้เข้า เธอจะกลัว “ใสขนาดนี้เลยหรือ แม่น้ำต้องมีโคลนปนมาไม่ใช่หรือ” ข้างในเขาตื่นตระหนก “พระเจ้าคือช่องว่างอย่างนั้นหรือ”

คุณไม่ควรไปรบกวนพวกเขา ทำไมน่ะหรือ พวกเขาคือดวงวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ เข้าใจอะไรไว้มากมาย สร้างป้อมปราการ ตั้งตุ๊กตาไว้หลากหลายแบบ แล้วอัญเชิญเทพเจ้ามาประทับไว้ ถ้าผมบอกว่าทั้งหมดนี้คือความยุ่งเหยิง คุณจะยอมรับหรือ