ตอนที่ 3 จาก 4
ความเคยชินกับวินัยไม่ใช่สิ่งเดียวกัน
บทความนี้เป็นตอนที่สามในบทความสี่ตอนที่เรียบเรียงจากคำบรรยายภาษาทมิฬเรื่อง “Pazhakkam” (ความเคยชิน) ของศิวโยคี และแปลจากต้นฉบับภาษาทมิฬ ชมคำบรรยายต้นฉบับ
คนขี้เมาเท่านั้นหรือที่เป็นทาสของความเคยชิน
เราจะมองคนที่เป็นทาสของความเคยชินอย่างไร อย่าคิดว่าคนขี้เมาเท่านั้นที่เลว ลองมองสังคมรอบตัวดู ทุกคนล้วนยึดความเคยชินอะไรสักอย่างไว้ทั้งนั้น
ผมเองก็เป็นทาสของความเคยชินอย่างหนึ่ง ผมจัดสัตสังทุกสัปดาห์ ทุกสัปดาห์มีคนสามร้อยสี่ร้อยคนมานั่งฟัง ผมเองก็ยืนอยู่บนความเคยชินอย่างหนึ่ง
คุณทักทายใครคนหนึ่ง เขาไม่ทักตอบ คุณก็จ้องเขาเขม็งทันที “เราทักไปแล้ว เขาไม่ทำอะไรเลย ดูสิ เดินอย่างหยิ่งเชียว” สำหรับเขามันไม่ใช่ความเคยชินเลย จะทำอย่างไรได้ ถ้าคุณไปทักทายหมา มันทักตอบอะไรไหม คุณโกรธหมาเพราะเรื่องนั้นหรือ เขาไม่ได้เคยชินกับมัน แค่นั้นเอง
ดูอีกอย่าง ถ้ามีคนยกมือให้คุณ คุณก็ยกมือตอบ ทำไม เพราะคุณเคยชินกับมัน ถ้ามีคนขยิบตาให้คุณ คุณไม่ขยิบตาตอบ ทำไม เพราะคุณไม่ได้เคยชินกับมัน ตราบใดที่ยังไม่เคยชิน มันก็จะไม่เกิดขึ้น
การทำอย่างเดิมซ้ำ ๆ คือวินัยหรือ
ความเคยชินเป็นเรื่องหนึ่ง วินัยเป็นอีกเรื่องหนึ่ง วินัยแตกต่างจากความเคยชิน มนุษย์ทำอะไรจนเคยชิน แล้วก็เที่ยวเรียกมันว่า “วินัย” ความเคยชินไม่ใช่วินัย จงเข้าใจให้ดี การทำสิ่งเดิมซ้ำ ๆ อย่างต่อเนื่องไม่ได้ทำให้มันได้ชื่อว่าวินัย
ทุกวันคุณติดกระดุมเสื้อแบบเดิมเป๊ะ เพราะอย่างนั้นคุณจะพูดว่า “ผมเป็นคนมีวินัย” ได้หรือ ถ้าใส่เสื้อยืดที่ไม่มีกระดุม ก็ไม่มีวินัยหรือ ถ้านุ่งโธตี ก็ไม่มีวินัยหรือ ต้องใส่กางเกงขายาวเท่านั้นจึงจะมีวินัยหรือ คนที่นุ่งโธตีสืบต่อกันมาชั่วลูกชั่วหลาน กำลังรักษาประเพณีอยู่หรือ ประเพณีไม่ได้มาจากโธตีเลย
ไว้หนวดเคราแล้วเป็นสวามีหรือ ขโมยก็ไว้หนวดเคราได้
ถ้าสิ่งที่เธอทำจนเคยชินคือวินัย การดื่มเหล้าทุกวันก็เป็นวินัยด้วยไม่ใช่หรือ เขาไม่ดื่มไม่ได้ เธอไม่ทาเถ้าศักดิ์สิทธิ์ไม่ได้ ไม่ดื่มกาแฟไม่ได้ สองคนต่างกันตรงไหน นั่นเรียกว่าวินัยหรือ
ถ้าอย่างนั้นวินัยคืออะไร
การทำสิ่งหนึ่งโดยไม่ให้เกิดโทษกับผม ทั้งทางกายและทางใจ นั่นคือวินัย อันดับแรก ใครที่ต้องไม่ได้รับโทษ ผมเอง
รู้ไหมว่ามีกี่คนที่หน้าผากซีดขาวเพราะแปะป๊อตตุแบบสติกเกอร์ซ้ำ ๆ สมัยก่อนเขาทำผงกุงกุมจากขมิ้นผสมปูน เอามูลวัวมาตากแห้ง เผาจนเป็นเถ้า บดเป็นผง นั่นคือเถ้าศักดิ์สิทธิ์ วันนี้เขาเอากากของเสียจากโรงงานทำสบู่มาขายให้เธอ ในโลกที่กลายเป็นสารเคมีไปหมดแล้ว เธอนั่นแหละที่ต้องระวัง
ในนามของวินัย การทาเถ้าศักดิ์สิทธิ์และแต้มกุงกุมเท่านั้นหรือที่เรียกว่าวินัย ความเคยชินไม่ใช่วินัย อย่าเอาวินัยกับความเคยชินมารวมเป็นสิ่งเดียวกัน
ต้องมีอะไรจึงจะอยู่ร่วมกับทุกคนได้
ใครต้องถามว่าสิ่งที่ผมทำจนเคยชินถูกหรือผิด คนขี้เมาก็ต้องถาม คนที่คลั่งศาสนาก็ต้องถาม ถ้ามีคนบอกว่ามันรบกวนคนอื่น แล้วผมยังไม่ฟัง นั่นเป็นปัญหาของใคร
สมมติว่านักบินคนหนึ่งพูดว่า “ผมจะไม่ขับเครื่องบินในช่วง ราหูกาลัม (ช่วงเวลาที่ถือว่าไม่เป็นมงคล)” เขาไม่ควรมาเป็นนักบินเลย ควรไปนั่งอยู่ที่วัดสักแห่ง หมอดูจะพูดว่า “อย่าในช่วงราหูกาลัม”
เราไปบ้านหลังหนึ่ง ครอบครัวนั้นมีความเคยชินบางอย่าง เราต้องเป็นฝ่ายปรับตัว ทำไม เพราะเราเปลี่ยนมันไม่ได้ ถ้าผมเคยชินกับอะไรแล้วยืนแข็งทื่ออยู่อย่างนั้น ผมจะอยู่ร่วมกับทุกคนได้ไหม ถ้าผมอยากอยู่ร่วมกับทุกคนในสังคมนี้ ผมต้องทำอะไร จงเรียนรู้สิ่งนั้น นั่นคือสิ่งที่ผมกำลังพูด
ถ้าคุณเคยชินกับอะไรมาชั่วลูกชั่วหลานแล้วยึดไว้ว่ามันถูก คุณจะพูดคุยกับทุกคนได้อย่างไร จะใช้ชีวิตร่วมกับทุกคนได้อย่างไร ศาสนาของคุณอาจพิเศษสำหรับคุณ แต่สำหรับมนุษย์คนหนึ่ง มันไม่พอ
ถ้าคุณอยากเป็นมนุษย์ที่มีมนุษยธรรม คุณต้องไม่ดูถูกอาหารของคนอื่น นั่นเป็นอาหารของเขา เขาจะกินก็ได้ ไม่กินก็ได้ ถ้ามีคนพูดว่า “การกินเป็นสิทธิ์ของฉัน ฉันจะกิน” แล้วเธอโกรธ นั่นเป็นปัญหาของใคร เธอกำลังกลายเป็นทาสของความเคยชิน
หลายคนอายแม้แต่จะพูด หดตัวอยู่ข้างในตัวเอง “คนนี้กอดทุกคนเลย” แล้วเธอมีปัญหาอะไรกับเรื่องนั้น มันเป็นเรื่องระหว่างคนกอดกับคนถูกกอด ถ้าเธอไม่ชอบถูกกอดก็อย่ากอด ถ้าไม่ชอบก้มกราบเท้าก็อย่ากราบ ถ้าไม่ชอบคล้องพวงมาลัยก็อย่าคล้อง ถ้าไม่ชอบมาที่นี่ก็อย่ามา ถ้าเธอใช้ชีวิตอย่างอิสระ เธอก็ถูก ผมว่าอย่างนั้น
อิสรภาพอยู่ที่ไหน
หลักคิดของผมคือ มนุษย์ทุกคนต้องกำหนดสิ่งที่เป็นของตนด้วยตัวเอง และนำทางตัวเองด้วยตัวเอง อะไรที่เธอชอบก็ทำไปเถอะ ไม่ผิด แค่อย่ารบกวนคนอื่นก็พอ
เมื่อคนสองคนตกลงกันได้ มีที่ว่างให้คนที่สามไหม ถ้าตรงนั้นมีคนเอาหนังสือสักเล่มมาชี้แล้วพูดว่า “ตามนี้มันผิด เธอต้องใช้ชีวิตแบบนี้” นั่นหมายความว่าอะไร
ลองคิดดูว่าหลักคำสอนไหนบอกว่าใส่ชุดอะไรได้ อะไรไม่ได้ และหลักไหนไม่ได้บอก ลองดูแล้วบอกมาว่าอะไรให้อิสรภาพกับคุณ เมื่อนั้นคุณจึงจะรู้ว่าอิสรภาพอยู่ที่ไหน
ที่นี่ จะนุ่งโธตีหรือใส่กางเกงเป็นสิทธิ์ของเธอ ถ้าเธอไม่ไปวัด ก็ไม่มีใครตีเธอ ไม่มีใครด่าเธอ นั่นเป็นสิทธิ์ของเธอ เพราะผมเกิดในศาสนาฮินดู ผมจึงพูดได้อย่างอิสระแบบนี้ ที่นั่นมีโอกาสให้สังคมมนุษย์เติบโตอย่างราบรื่น ให้มนุษย์ไปถึงจุดสูงสุด และใช้ชีวิตอย่างสมบูรณ์
เพราะที่นั่นมีสิทธิ์ที่จะเปลี่ยนแม้แต่ความเคยชินเอง ปู่ของเราไว้ กุฎุมิ (มวยผมจุกแบบดั้งเดิม) มีใครในพวกคุณไว้กุฎุมิบ้างไหม เพราะไม่ไว้ คุณจะถูกบอกว่าไม่ใช่ฮินดูได้หรือ คุณจะถูกบอกว่าไม่ใช่ฮินดูเพราะไม่ทาแถบเถ้าศักดิ์สิทธิ์ ไม่เขียน นามัม ไม่นุ่ง ปัญจกัจฉัม ได้หรือ
เมื่อมีอิสระในการแต่งกาย อิสระในความรู้สึก อิสระที่จะก้าวออกจากเครื่องหมายทางศาสนา เมื่อนั้นเธอจึงจะก้าวออกจากความเคยชินได้
ควรเป็นทาสของสิ่งเสพติดหรือ
“ศาสนาของเราห้ามดื่มเหล้า” เขาว่า พอห้ามดื่มเหล้า เขาก็ไปหาสิ่งเสพติดจากที่อื่นมา ทำให้สิ่งเสพติดอย่างอื่นกลายเป็นความเคยชิน ก็เขาห้ามแค่ดื่มเหล้าไม่ใช่หรือ
สิ่งที่ผมพูดคือ ผมต้องไม่ทำให้ใจของผมเป็นทาสของสิ่งเสพติดใด ๆ ในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดที่ไม่มีความเสพติดเลย แม้แต่ความเป็นแม่ก็เป็นความเสพติดอย่างหนึ่ง เราต้องมีความสามารถที่จะแยกแยะว่าอะไรเป็นความเสพติดแบบไหน และไม่ตกเป็นทาสของมัน
สำหรับผม การพูดนั่นแหละคือความเสพติด คนที่ใกล้ชิดผมรู้ดี เมื่อสัตสังประจำสัปดาห์มาถึง ต่อให้เหนื่อยแค่ไหน พอมีสัตสังผมก็ลุกขึ้นนั่งตัวตรงทันที พอเริ่มสอน อาการปวดหัวอะไรก็หายไปหมด ทำไม เพราะในนั้นมีความเสพติดสำหรับผม การทำให้คนอื่นเป็นคนดีคือความเสพติดของผม
ทำไมผมจึงไม่ชมใคร
ผมไม่ชมคนอื่นตรง ๆ ถ้าชม เขาจะหยุดอยู่แค่นั้น แล้วขยายเรื่องนั้นให้ใหญ่โต
เจตนาของผมคือ จุดที่เธอไปถึงไม่ใช่ขอบเขต เธอไปได้ไกลกว่านั้น เมื่อผมชมเธอ ผมก็ขังเธอไว้ในขอบเขตหนึ่ง แต่เธอใช้ชีวิตเกินกว่านั้นได้ เพราะฉะนั้นผมจะไม่ปิดประตูของเธอ นั่นคือเหตุที่ผมไม่ชม แม้แต่คำชมก็กลายเป็นอุปสรรคได้
ต้องรู้จักปิดนาฬิกาปลุกด้วยหรือ
เพราะฉะนั้นคุณเองต้องเป็นคนสังเกตว่า ผมมีความเคยชินแบบไหน ผมยอมรับอะไรบ้างว่าถูก การดูว่าคนอื่นมีความเคยชินอะไรแล้วด่าเขาไม่ใช่หน้าที่ของคุณ อย่าคิดว่าพอหัวข้อเป็น “ความเคยชิน” เราจะพูดว่า “คนขี้เมาผิด อันนั้นผิด” อะไรทำนองนั้น เริ่มสังเกตตัวเองเถอะ ว่าคุณเคยชินมาอย่างไร
การตั้งเวลา ตั้งนาฬิกาปลุกแล้วตื่นเช้าเป็นนิสัยที่ดีมาก ๆ จริง ปฏิเสธไม่ได้ แต่ไม่จำเป็นต้องทำแบบบังคับ คุณไปงานแต่งงานแล้วกลับมาตอนเที่ยงคืน นาฬิกาปลุกก็ดังทุกวันอยู่แล้ว วันนั้นคุณจะทำอย่างไร จงเรียนรู้ที่จะปิดมันด้วย ถ้าปิดไม่ได้ เธอคือทาสของความเคยชิน ถ้าปิดได้ แปลว่าเธอมีวินัย
ถ้าวันนี้ผมเพิ่งกลับมานอนตอนตีหนึ่ง พรุ่งนี้ผมจะไม่ตื่นตามเวลาปกติ ผมจะตื่นเมื่อถึงเวลาที่ควรตื่น “วันนี้ผมเหนื่อย ไม่ควรตื่นเช้า” แล้วเขาก็ปิดมัน ดูสิ คนนั้นแหละคือคนมีวินัย
ทาเถ้าศักดิ์สิทธิ์ไปเถอะ ถ้าดีสำหรับคุณก็ทาไป ไม่ผิด แต่คุณกลับลบออกแล้วค่อยมานั่ง เพราะคิดว่า “เราจะไปหาศิวโยคี ทาเถ้าไปเขาจะชอบไหม” มีปัญหาอะไร ถ้าคุณทาเครื่องหมายมาหลายแบบ ผมจะดีใจ ผมไม่รู้สึกรังเกียจหรอก
ตอนนี้เห็นความแตกต่างระหว่างความเคยชินกับวินัยหรือยัง ด้วยวินัย คุณเปลี่ยนได้ หยุดได้ แก้ไขได้ ถ้ากลายเป็นทาสของความเคยชินแล้ว เธอก็อยู่ในคุก แล้วเธอจะมีความสุขได้หรือ
เราพูดว่า “หน้าผากที่ไร้เถ้าศักดิ์สิทธิ์นั้นสูญเปล่า” กับใคร
ถ้าใครไม่ทาเถ้าศักดิ์สิทธิ์ เราก็มองหน้าผากเขาแล้วพูดว่า “คนแบบนี้ไร้ค่า นีริลลา เนตริ ปาฬ หน้าผากที่ไร้เถ้าศักดิ์สิทธิ์นั้นสูญเปล่า” สิ่งที่ท่องจำไว้เข้าไปข้างในแล้วก้องออกมาอย่างนั้นเอง “นีริลลา เนตริ ปาฬ” เราไม่ได้พูดเพราะเข้าใจ เราพูดเพราะความเคยชิน