ตอนที่ 1 จาก 4
มนุษย์คือสัตว์ที่กำลังถูกทำให้เคยชิน

บทความนี้เป็นตอนที่หนึ่งในบทความสี่ตอนที่เรียบเรียงจากคำบรรยายภาษาทมิฬเรื่อง “Pazhakkam” (ความเคยชิน) ของศิวโยคี และแปลจากต้นฉบับภาษาทมิฬ ชมคำบรรยายต้นฉบับ
พวกคุณคิดว่าความเป็นทาสมีอยู่แค่ในคนที่ดื่มเหล้าแล้วนอนกลิ้งอยู่ข้างทาง กับคนที่สูบบุหรี่ไม่หยุดเท่านั้น คุณคิดว่าเขาคนเดียวที่โง่ ถ้าอย่างนั้นคุณเป็นใคร
ผมเคยชินกับอะไรบางอย่าง แล้วผมก็มองทุกสิ่งผ่านความเคยชินนั้น ผมพูดว่า “มันต้องเป็นอย่างนั้น นั่นแหละถูก” นี่ไม่ใช่ความเป็นทาสหรือ นี่ไม่ใช่การเสพติดอย่างหนึ่งหรือ ความเคยชินเป็นเรื่องหนึ่ง วินัยเป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่มนุษย์กลับเที่ยวพูดว่าความเคยชินของตนคือวินัย “ผมทำสิ่งนี้เพราะความเคยชิน มันถูกหรือผิด” คำถามนี้คนขี้เมาต้องถาม และคนที่คลั่งศาสนาก็ต้องถามเหมือนกัน
วันนี้เราจะพูดเรื่องอะไร
หัวข้อวันนี้คือ ความเคยชิน หรือการยอมรับ เมื่อคุณยอมรับอะไรไปแล้ว หลังจากนั้นคุณก็ปฏิเสธมันไม่ได้ และยอมรับสิ่งอื่นไม่ได้ด้วย สิ่งที่ยอมรับไปแล้ว หรือการยอมรับ วันนี้เราจะพูดกันในหัวข้อนั้น
เด็กมนุษย์กลายเป็นทาสของความเคยชินได้อย่างไร เขารู้ได้อย่างไรว่าอะไรดี อะไรไม่ดี ทำไมเขาจึงยอมรับสิ่งหนึ่ง คำตอบของคำถามเหล่านี้ล้วนอยู่ในเรื่องนี้ ดังนั้นแม้หัวข้อจะเป็นความเคยชิน แต่สิ่งที่เราจะพูดกันคือ ทำไมเราจึงยอมรับ เรายอมรับเพราะอะไร ทำไมผมจึงพูดว่ามันถูก
อะไรถูก อะไรผิด
ถ้าถามว่าเมื่อไรสิ่งหนึ่งถูก เมื่อไรสิ่งหนึ่งผิด คำตอบคืออย่างนี้ ไม่ว่าผมจะทำสิ่งนั้นเพราะคิดว่ามันถูกสำหรับผมหรือไม่ก็ตาม ถ้าการกระทำนั้นได้รับการยอมรับ มันก็ถูก ถ้าไม่ได้รับการยอมรับ มันก็ไม่ถูก แค่นั้นเอง
ตอนนี้พวกคุณทุกคนนุ่งส่าหรี ถ้าไปขี่ม้า ส่าหรีถูกหรือผิด เมื่อพันผ้ายาวหกศอกนั้นไว้รอบตัวแล้ว คุณวิ่งเร็วไม่ได้ ถ้ามีใครตีหรือกระชากผม คุณก็จะนิ่งเงียบเพราะกลัวเสียศักดิ์ศรี ถ้าอย่างนั้นทำอะไรกับคุณได้ ก็จับคุณเป็นทาสได้
การนุ่งส่าหรีเป็นแค่ความเคยชิน เท่านั้นเอง ตอนนี้ทุกคนมาจากข้างนอก คนอินเดียเหนือก็มาแล้วไป พอชุดจูริดาร์เข้ามา ชุดของทมิฬนาฑูเป็นอย่างไรไปแล้ว
ในสมัยของพวกเรา เด็กสาวอายุสิบหก สิบเจ็ดจะใส่แค่ ปาวาไฎ ทาวณิ (กระโปรงยาวกับผ้าคลุมครึ่งส่าหรี) เพลงในตอนนั้นยังร้องว่า “ร่างที่ฉันเห็นในปาวาไฎ ทาวณิ…” ตอนนี้เราร้องว่า “สวรรค์ที่มาในชุดจูริดาร์” ถ้าอย่างนั้นตอนนี้อะไรถูก ส่าหรีก็เป็นแค่ความเคยชินไม่ใช่หรือ
มนุษย์คือใคร
มนุษย์คือสัตว์ที่กำลังถูกทำให้เคยชิน ไม่ใช่สัตว์ที่ถูกฝึกให้เชื่องเสร็จแล้ว แต่เป็นสัตว์ที่กำลังถูกทำให้เคยชิน สองอย่างนี้ต่างกัน มนุษย์มีอิสระอยู่เสมอ เมื่อก่อนก็มี วันนี้ก็มี พรุ่งนี้ก็จะมี สิ่งที่คุณต้องทำมีอย่างเดียว คือเปลี่ยนแปลงตัวเอง
ทุกคนนุ่งส่าหรี คุณก็นุ่ง ครั้งหนึ่งในบางท้องถิ่นไม่มีใครใส่เสื้อเบลาส์เลย คนที่ใส่เสื้อเบลาส์เป็นคนแรก ๆ ตอนนั้นจะถูกพูดถึงว่าอย่างไร การใส่เสื้อเบลาส์ดีหรือไม่ดี ถ้ามองจากที่นี่ วันนี้ มันดี ถ้ามองจากที่นั่น ในวันนั้นล่ะ
ใครด่าคนที่ใส่รองเท้าแตะ
ในสังคมที่มีวรรณะสูงต่ำ คนที่ถูกจัดให้เป็นคนชั้นต่ำเดินใส่รองเท้าแตะ นั่นดีหรือไม่ดี คุณคิดว่าใครด่าเขา คนวรรณะเดียวกับเขานั่นแหละที่ด่า “นายท่านมาแล้ว แกจะเดินใส่รองเท้าแตะต่อหน้าท่านหรือ แกไม่มีสมองหรือ ไม่มีความเคารพเลยสักนิดหรือ อวดดีขนาดนั้นเลยหรือ”
สมัยที่ยังมีรถลากด้วยแรงคน ผมนั่งรถลาก เพื่ออะไร เพื่อให้เขาได้ค่าแรง ให้เขามีชีวิตอยู่ได้ เข้าใจไหม คุณดูภาพแล้วพูดว่า “ให้คนหนึ่งลาก อีกคนนั่งไป” แล้วก็พูดว่า “สมัยปู่ของพวกคุณ คนช่างเลวร้ายเหลือเกิน” แต่ใครจะรู้ว่าที่นั่นเกิดอะไรขึ้นจริง ๆ ถ้าเขาเดิน ทำไมผมต้องเดินด้วย ให้คนหนึ่งลาก ให้สี่คนนั่งไป สี่คนนั้นช่วยกันให้ข้าวให้เงินเขา ทำให้เขามีชีวิตอยู่ได้ มองแบบนั้นก็ได้ไม่ใช่หรือ
ความเคยชินเปลี่ยนไปตามกาลเวลาหรือไม่
เพราะฉะนั้น ในช่วงเวลาหนึ่ง สังคมถูกผลักไปสู่ความเคยชินอย่างหนึ่ง กฎเกณฑ์อย่างหนึ่ง ขอบเขตอย่างหนึ่ง การยอมรับอย่างหนึ่ง สังคมก็ดำเนินชีวิตอย่างนั้น ใครเห็นต่างจากนี้บ้างไหม แต่ละคนมีความเคยชินของตน แต่ละยุคก็มีแบบของตน
คำถามที่ต้องถามคือ วันนี้ผมใช้ชีวิตอย่างไร วันนี้สังคมนี้เป็นอย่างไร ตอนนี้ผมควรใช้ชีวิตอย่างไร ผมควรรู้เรื่องนี้ หรือควรรู้ว่าเมื่อก่อนผมเป็นอย่างไร ปู่ของผมเป็นอย่างไรแล้วเกี่ยวอะไรกับผม ผมเป็นอย่างไร ใครต้องคิดเรื่องนี้ ผมเองนั่นแหละ
โอกาสนี้มีอยู่ในศาสนาฮินดู ผมเปลี่ยนแปลงได้ตอนนี้ ในศาสนาฮินดูไม่มีความจำเป็นที่ผมต้องแบกสิ่งที่ใครสักคนเคยทำไว้เมื่อไรก็ไม่รู้ เพื่อความเคยชินอะไรสักอย่าง สืบต่อกันมาชั่วลูกชั่วหลาน
วัดต่าง ๆ เงียบเหงาลง การบูชาวันละหกครั้งไม่มีแล้ว ไม่ใช่ทุกวัดที่มีนักบวชประจำ วัดจำนวนมากทรุดโทรมไปแล้ว จริงไหม คนที่เคยพูดว่า “นี่ตระกูลของแก นี่ตระกูลของข้า” อยู่ที่ไหน คนที่สั่งให้คนอื่นเอาผ้ามาคาดเอวอยู่ที่ไหน คนที่แบ่งชั้นทางสังคมอยู่ที่ไหน ไม่ใช่ว่าพวกนักปฏิวัติรวมตัวกันกำจัดพวกเขาและเปลี่ยนแปลงได้สำเร็จ พวกเขาเปลี่ยนไปเอง วันนี้จะมีใครกล้ามาพูดแบบเดิมเป๊ะ ๆ อีกไหม
แต่ถึงวันนี้ก็ยังมีคนพูดว่า “กินมังสวิรัติ อย่ากินเนื้อสัตว์” ถึงวันนี้ก็ยังมีคนพูดว่าต้องใส่เสื้อขาวเท่านั้นจึงจะเป็นนักจิตวิญญาณ ตอนนี้ก็ยังมีคนพูดว่าเราสามารถส่งต่อสิ่งหนึ่งเป็นความเคยชินไปได้ทั้งหมด และนั่นแหละคือสิ่งพิเศษ
คุณไม่ควรดูถูกอาหารของคนอื่น นั่นเป็นอาหารของเขา เขาจะกินก็ได้ ไม่กินก็ได้ ผมไม่ได้ยืนอยู่ข้างคนที่กินแล้วพูดเข้าข้าง การกินเป็นสิทธิ์ของเขา ถ้าคุณโกรธเพราะเรื่องนั้น มันเป็นปัญหาของใคร
คุณจะถูกบอกว่าไม่ใช่ฮินดูเพราะไม่ไว้ กุฎุมิ (มวยผมจุกแบบดั้งเดิม) ได้หรือ คุณจะถูกบอกว่าไม่ใช่ฮินดูเพราะไม่ทาแถบเถ้าศักดิ์สิทธิ์ที่หน้าผาก ไม่เขียน นามัม ไม่นุ่ง ปัญจกัจฉัม (วิธีนุ่งผ้าโธตีแบบดั้งเดิม) ได้หรือ ศาสนาของคุณอาจพิเศษสำหรับคุณ แต่สำหรับมนุษย์ มันไม่พอ เมื่อมีอิสระในการแต่งกาย อิสระในความรู้สึก อิสระที่จะก้าวออกจากเครื่องหมายแสดงตัวตนทั้งหลาย เมื่อนั้นคุณจึงจะก้าวออกจากความเคยชินได้
เราเดินมาไกลจากพิธีสยุมพรแค่ไหนแล้ว
“จนอายุยี่สิบฉันอยู่ในความดูแลของพ่อแม่ ในยี่สิบวินาทีฉันก็ตกเป็นของเธอ ในดวงตาของเธอมีแม่เหล็กอะไร ฉันไม่รู้” ใครจะพูดอย่างนี้ได้ ในสมัยก่อน ผู้หญิงคนหนึ่งไม่มีทางพูดอย่างนี้ได้
กษัตริย์องค์หนึ่งเชิญกษัตริย์สิบองค์ สิบห้าองค์มานั่ง แล้วบอกว่า “หนึ่งในพวกนี้จะแต่งงานกับลูก” ทั้งคนที่แต่งงานแล้วและยังไม่แต่ง ต่างก็มานั่งเพราะเป็นกษัตริย์ ถ้าหญิงสาวมองแล้วเลือกคนที่ผิวขาวกว่าหน่อย หล่อกว่าหน่อย เธออาจกลายเป็นภรรยาคนที่สามหรือคนที่ห้าของเขา เกิดขึ้นจริงหรือไม่ พิธีสยุมพรเกิดขึ้นจริงหรือไม่
ตอนนี้คนลงทะเบียนในเว็บหาคู่ โทรศัพท์คุยกัน ส่งรูปสวย ๆ ให้ดู พอไปเจอตัวจริงกลายเป็นอีกคนหนึ่ง เรื่องแบบนั้นก็เกิดขึ้น จนถึงขั้นต้องขอว่า “ช่วยส่งรูปที่เพิ่งถ่ายมาให้หน่อย” วันนี้เราเปลี่ยนไปมากแค่ไหนแล้ว เรามาถึงความคิดที่ก้าวข้ามพิธีสยุมพรไปแล้ว จริงไหม
ถ้าอย่างนั้น ยุคแล้วยุคเล่า ก็มีความเคยชินอย่างหนึ่ง การยอมรับอย่างหนึ่งเกิดขึ้นเรื่อยไป ผมต้องทำอะไร ผมต้องปรับตัวเองให้ใหม่อยู่เสมอ ต้องเปลี่ยนตัวเองให้เข้ากับยุคสมัย ชีวิตของผม ความเคยชินของผม ผมเองต้องเป็นคนแก้ไข ต้องแก้ไขหรือไม่ต้อง
ทำไมสิ่งที่ยอมรับไปแล้วจึงไม่หายไป
“ในความเคยชินของเราไม่มีอย่างนั้น ความเคยชินของพวกคุณเป็นอย่างไร” เขาถาม “พวกเราไม่ได้เป็นอย่างนั้น” เขาบอก แม้แต่ในร้านอาหาร อาหารที่ทุกคนในประเทศหนึ่งซื้อกิน กลับไม่มีขายเลยในอีกประเทศหนึ่ง
คุณถูกทำให้เคยชินมาอย่างนั้น คุณคิดว่าหลุดพ้นจากความเคยชินแล้ว แต่ไม่ใช่ คุณก้าวออกจากความเคยชินได้ไม่ถึงร้อยเปอร์เซ็นต์ ทำไม เพราะสิ่งที่ยอมรับไปแล้วยังอยู่ข้างใน
เรื่องใหญ่ที่สุดในเรื่องนี้คือ เขาทำให้ผมเชื่อ และผมก็ยอมรับ ผมยอมรับว่ามันถูกแล้วก็ใช้ชีวิตไปอย่างนั้น
“ผมคุยกับคนในสังคมไม่ได้หรอก ผมคุยทางโทรศัพท์ได้ ส่งข้อความเสียงได้ แต่จะไม่คุยกับใครต่อหน้า” ใครบอก ทำไมจึงคุยไม่ได้ หลายคนพูดในที่สาธารณะไม่ได้เลย ไม่พูดเลย พวกเขาเป็นอะไรไป
“ในครอบครัวของเรา พี่ชายน้องชายไม่เคยปล่อยให้ผู้หญิงพูดข้างนอกเลย ตอนแรกพ่อห้ามไว้ พอโตขึ้นพี่ชายก็ห้าม ตอนนี้สามีห้าม ต่อให้สามีให้อิสระ ตอนนี้ฉันก็พูดไม่ได้แล้ว” ทำไม “ไม่ใช่ความผิดของเธอ ไม่ใช่ความผิดของฉัน เป็นเพราะกาลเวลาเล่นตลก…” สิ่งนี้อยู่ที่ใคร ปัญหาอยู่ที่ไหน
เราทำให้ตัวเองเคยชินแบบไหน เราเป็นใครจึงจะตัดสินว่าคนอื่นควรเป็นอย่างไร
ใครคือคนไร้ศีลธรรม
ทุกศาสนาสอนอะไร “คนนี้รับได้ คนนี้รับไม่ได้ คนนี้ถูก คนนี้ไม่ถูก” ตัดสินจากอะไร มีใครกินข้าวทางจมูกบ้างไหม ถ้าอย่างนั้นก็ไม่มีใครเป็นคนไร้ศีลธรรม แต่คุณกลับเรียกคนว่าไร้ศีลธรรม
ใครไร้ศีลธรรม เขาดื่มเหล้า เขาไร้ศีลธรรม เขาสูบบุหรี่ เขาไร้ศีลธรรม เห็นผู้หญิงคนไหนก็หันไปมอง เขียนจดหมายรักทันที ให้เบอร์โทรศัพท์กับใครก็ได้ เขาก็ไร้ศีลธรรมเหมือนกัน