ഭാഗം 3 / 4
നിന്റെ പക്വത നിനക്കു മാത്രം
ശിവയോഗിയുടെ “പക്കുവം” (പക്വത) എന്ന തമിഴ് പ്രഭാഷണത്തെ ആധാരമാക്കി എഴുതിയ നാലു ലേഖനങ്ങളിൽ മൂന്നാമത്തേതാണ് ഇത്. മൂല പ്രഭാഷണം കാണുക. ഈ ലേഖനം തമിഴ് മൂലത്തിൽ നിന്ന് വിവർത്തനം ചെയ്തതാണ്.
ജാതി ഇല്ലെങ്കിൽ എന്തിന് ഇല്ലാതാക്കണം?
ജാതി ഇല്ലാതാക്കാനാണോ നിങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നത്? ജാതി എന്നൊന്ന് ഇല്ലല്ലോ! ഇല്ലാത്ത ഒന്നിനെ എന്തിനാണ് നിങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നത്?
എല്ലാവരും നന്നായിരിക്കാൻ വഴികാട്ടാനാണ് ഭരണഘടന തന്നെ ഉണ്ടാക്കിയത്. പക്ഷേ ഇന്ന് എല്ലാവരും നന്നായിരിക്കുന്നുണ്ടോ?
ബി.എസ്.എൻ.എല്ലും ജിയോയും
ബി.എസ്.എൻ.എൽ എന്നൊരു സ്ഥാപനം; “കണക്റ്റിംഗ് ഇന്ത്യ” എന്നാണ് അതിന്റെ മുദ്രാവാക്യം. ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ ജിയോയിലാണോ ബി.എസ്.എൻ.എല്ലിലാണോ? എന്തിനാണ് ജിയോയിലേക്ക് പോയത്? “കണക്റ്റിംഗ് ഇന്ത്യ” എന്തായി? നമ്മളെല്ലാം ജിയോയിലേക്ക് മാറി. ഏതു ഭരണം വന്നാലും ഇതു മാറിയില്ല.
ജിയോയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവൻ കൃത്യമായി ജോലി ചെയ്യുന്നു; ബി.എസ്.എൻ.എല്ലിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവൻ ചെയ്യുന്നതേയില്ല. ജിയോയിലേക്ക് ഫോൺ ചെയ്ത് കണക്ഷൻ പോയി എന്നു പറഞ്ഞാലുടൻ, “അതെയോ സാർ, ഏതു സ്ഥലം? ശരിയാക്കിയ ശേഷം എനിക്ക് സ്റ്റാർ തരണേ സാർ” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ ഉടനെ എത്തുന്നു.
എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ ദുരവസ്ഥ? മനുഷ്യൻ മാറിയില്ലേ? പാർട്ടി മാറിയില്ലേ? പ്രശ്നം സർക്കാരിന്റേതോ നമ്മുടേതോ?
സർക്കാർ ബാങ്കും സ്വകാര്യ ബാങ്കും
സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ബാങ്കിൽ ചെന്നാൽ, “നീ ആരാ? എന്തിനു വന്നു? നേരത്തെ ഫോൺ ചെയ്ത് പറഞ്ഞിട്ട് വന്നുകൂടേ? ഒരു ദിവസം രണ്ടു ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതൽ എടുക്കാൻ പാടില്ലെന്ന് അറിയില്ലേ?” എന്നു ചോദിക്കും. ശരി, പറഞ്ഞിട്ടു വരാം എന്നു കരുതി ഫോൺ ചെയ്താൽ ആരും എടുക്കുകയുമില്ല.
സ്വകാര്യ ബാങ്കിൽ ചെന്നാൽ, “വരൂ സാർ, ഇരിക്കൂ. എന്താണ് വേണ്ടത്?” എന്നു ചോദിച്ച് അവർ തന്നെ ചെയ്തുതരുന്നു. “ഒരു വാട്ട്സ്ആപ്പ് മെസ്സേജ് ഇട്ടാൽ മതി സാർ” എന്നു പറയുന്നു.
സർക്കാർ ബാങ്കിൽ ചെക്ക് ബുക്ക് ചോദിച്ച് ഫോം കൊടുത്താൽ, ഒപ്പ് വിട്ടുപോയത് അടുത്ത തവണയേ പറയൂ; “നിങ്ങളല്ലേ നോക്കേണ്ടിയിരുന്നത്” എന്നു പറയും. അതിനു ശേഷം ചെന്നാൽ “നിങ്ങളുടെ പേരില്ല” എന്നു പറയും. തപസ്സിരുന്ന് തപസ്സിരുന്ന് വേണം ഒരു ചെക്ക് ബുക്ക് വാങ്ങാൻ.
സ്വകാര്യ ബാങ്കിൽ അക്കൗണ്ട് തുടങ്ങണം എന്നു പറഞ്ഞാൽ മതി, വീട്ടിൽ വന്ന് രേഖകൾ വാങ്ങിക്കൊണ്ടുപോകും; അക്കൗണ്ട് നമ്പർ എസ്.എം.എസ് ആയി വരും. ശാഖ എവിടെയാണെന്നുപോലും നിങ്ങൾക്ക് അറിയില്ല.
സർക്കാർ ബാങ്ക് ശാഖയിൽ പാസ്ബുക്ക് പ്രിന്റ് ചെയ്യാൻ ഒരു യന്ത്രം വെച്ചിട്ടുണ്ടാകും; അത് പ്രവർത്തിക്കുകയേയില്ല. സർക്കാർ ഇങ്ങനെ പക്വതപ്പെട്ടുപോയി.
സർക്കാർ സ്കൂളും വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പും
സിനിമയിൽ സർക്കാർ സ്കൂൾ എന്നാൽ മേൽക്കൂര ഇടിഞ്ഞുവീഴുന്നു, ആടുമാടുകളെ കെട്ടുന്നു എന്നൊക്കെ കാണിക്കും; അടുത്തുള്ള കോൺവെന്റ് സ്കൂൾ നന്നായിരിക്കും. ഞങ്ങൾ ഇട്ടിരുന്ന കാക്കി നിക്കർ തേഞ്ഞ് ഓട്ട വീഴും; കറുത്ത നൂലുകൊണ്ട് തുന്നിയാൽ “പോസ്റ്റ് ബോക്സ്” എന്നു കളിയാക്കും. ഇന്ന് എന്റെ മകൻ, “നിനക്ക് സൂചിയും നൂലും കൊണ്ട് തുന്നാനൊക്കെ അറിയാമോ?” എന്നു ചോദിക്കുന്നു. ആ കഷ്ടപ്പാട് അവന് അറിയില്ല.
അപ്പോൾ നമ്മൾ എങ്ങനെയാണ് പക്വതപ്പെടുന്നത്? നമ്മളെ വളരെ പക്വമായി വിഡ്ഢികളായിത്തന്നെ നിലനിർത്തുക എന്നതാണ് വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിന്റെ ജോലി.
പാഠപുസ്തകത്തിൽ “തൊട്ടുകൂടായ്മ ഒരു പാപമാണ്, തൊട്ടുകൂടായ്മ ഒരു വലിയ കുറ്റമാണ്” എന്ന് എഴുതിവെച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ആ വരികൾ വായിച്ചാൽ “തൊട്ടുകൂടായ്മ എന്നാൽ എന്ത്?” എന്ന ചോദ്യം വരുമോ ഇല്ലയോ? അത് ഇല്ലെങ്കിൽ പിന്നെ എന്തിനാണ് അത് അച്ചടിച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്നത്? ആ വരികൾ എടുത്തുകളഞ്ഞാൽ മനുഷ്യർക്കിടയിൽ എന്തു സംഭവിക്കും? ഇങ്ങനെയാണ് നമ്മളെ പക്വമായി നിലനിർത്തുന്നത്.
യാതും ഊരേ യാവരും കേളിർ
ഒരു മനുഷ്യൻ ശരിക്കും പക്വതപ്പെട്ടാൽ അവന് എന്തു തോന്നും? “യാതും ഊരേ യാവരും കേളിർ” (എല്ലാ നാടും എന്റെ നാട്, എല്ലാവരും എന്റെ ബന്ധുക്കൾ). പക്വതപ്പെട്ട ഭാഷയും ധർമ്മവും പറയുന്നത് ഇതാണ്: എല്ലാവരും എന്റെ സ്വന്തക്കാരാണ്. നിനക്ക് ഒരു കാറ്റ്, എനിക്ക് വേറൊരു കാറ്റ് എന്നുണ്ടോ? കാറ്റ് ഒന്നു തന്നെയാണ് അനിയാ.
ഇതൊക്കെ ഞാൻ പരോക്ഷമായി പറയുന്നതുകൊണ്ട് അവർ അൽപം ആലോചിക്കുന്നു. നേരിട്ട് പറയാനും ഞാൻ തയ്യാറാണ്; പക്ഷേ അത് താങ്ങാനുള്ള യോഗ്യത ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർക്കില്ല. ഞാൻ പക്വതപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞു.
അതിരസവും കേസരിയും സാമ്പാറും
ഞങ്ങളുടെ അമ്മ “അതിരസം ഉണ്ടാക്കാൻ പറ്റില്ല” എന്നു പറഞ്ഞ് ഉപേക്ഷിച്ചു എന്നു ഞാൻ പറഞ്ഞല്ലോ? അതിരസം തന്നെ ഉണ്ടാക്കിത്തരണം എന്ന് എന്താണ് നിർബന്ധം? നമ്മൾ ഉണ്ടാക്കിയാൽ കല്ലുപോലെയേ ഇരിക്കൂ. എന്തെങ്കിലും ഒരു മധുരം കൊടുക്കണം, അത്രയല്ലേ ഉള്ളൂ? കേക്ക്, ജിലേബി, ജാംഗിരി എന്നിങ്ങനെ എത്രയെത്ര തരങ്ങൾ! റവയും പഞ്ചസാരയും ഇട്ടാൽ കേസരി. എപ്പോഴും അതിരസം തന്നെ വേണോ? കേസരി നന്നായി ഉണ്ടാക്കാമല്ലോ?
കേസരിയിൽ നെയ്യും അണ്ടിപ്പരിപ്പും ധാരാളമായി ഇട്ടാൽ, “കേസരി നന്നായിട്ടുണ്ട്” എന്ന് അവൻ പറയുന്നു. എന്താണ് നന്നായത്? നാവിൽ എന്താണ് തട്ടിയത്, എന്താണ് രുചി കൂട്ടിയത് എന്ന് നമുക്ക് അറിയില്ല. മറ്റൊരാളുടെ കേസരിയിൽ നെയ്യും അണ്ടിപ്പരിപ്പും ഇല്ല, അത്രയേ ഉള്ളൂ; അതിനെ “കേസരി നന്നായില്ല” എന്ന് അവൻ പറയുന്നു.
സാമ്പാർ നന്നായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതിലിട്ട പരിപ്പും തക്കാളിയും ഉള്ളിയുമാണ് നന്നായത്. പാവപ്പെട്ടവന്റെ വീട്ടിലെ സാമ്പാറിൽ ഉള്ളിയും തക്കാളിയും ഉണ്ടാകില്ല. നൂറു ഗ്രാം തക്കാളി വാങ്ങി കറി വെക്കുന്നയാളും കിലോക്കണക്കിന് വാങ്ങി ഫ്രിഡ്ജിൽ വെച്ച് പാചകം ചെയ്യുന്നയാളും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമില്ലേ?
ഓരോരുത്തരുടെയും പക്വത വ്യത്യസ്തം
ഞാൻ പറയുന്നു: മറ്റൊരാളെ നോക്കി നിങ്ങൾക്ക് പക്വതപ്പെടാൻ കഴിയില്ല. പക്വതയുള്ള ഒരാളെ തേടിപ്പിടിച്ച് അയാളെപ്പോലെ ആകാൻ കഴിയില്ല. അയാൾ പക്വതപ്പെട്ട രീതി തന്നെ വേറെയാണ്.
അതേ മൈദമാവ് തന്നെ; ഒന്ന് വെള്ളത്തിൽ വെന്തത്, ഒന്ന് എണ്ണയിൽ പൊരിഞ്ഞത്. എണ്ണയിൽ പൊരിഞ്ഞത് പൂരിയാകുന്നു; മറ്റേത് വേറൊന്നാകുന്നു. ചപ്പാത്തി ചപ്പാത്തി തന്നെ, റൊട്ടി റൊട്ടി തന്നെ.
നിന്റെ പക്വത മറ്റൊരാൾക്ക് പക്വതയായി മാറാൻ ഒരു സാധ്യതയുമില്ല. നീ കടന്നുവന്ന വഴി, നിന്റെ അനുഭവങ്ങൾ, നിനക്കു സംഭവിച്ചവ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ സംഭവിക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് “എല്ലാവരും ഒരുപോലെ പക്വതപ്പെടൂ” എന്നു പറയാൻ പാടില്ല. സാമൂഹിക സദാചാരവും എല്ലാവർക്കും ഒന്നല്ല.
ഒരാൾക്ക് രണ്ട് ഇഡ്ഡലി, ഒരാൾക്ക് മൂന്ന്, മറ്റൊരാൾക്ക് ഇഡ്ഡലിയേ ഇഷ്ടമല്ല. ഒരാൾ “ഉപ്പുമാവ്!” എന്ന് ആശയോടെ കാത്തിരിക്കും; മറ്റൊരാൾ “ഉപ്പുമാവോ?” എന്നു ചോദിക്കും. ആദ്യത്തെയാൾ കഴിച്ച ഉപ്പുമാവിൽ പരിപ്പുകൾ വറുത്തിട്ട് ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. കാര്യം ഉപ്പുമാവല്ല; അതിലിട്ട സാധനങ്ങളാണ്.
ചിലർ “ഉപ്പുമാവ്” എന്നു പറഞ്ഞ് കൊടുക്കുന്നത് റവക്കഞ്ഞിയാണ്; ചിലർ കൊടുക്കുന്നത് കിച്ചടിയും. നോമ്പുകഞ്ഞി പാവപ്പെട്ടവർ കുടിക്കുന്ന കഞ്ഞിപോലെ ആയിരിക്കുമെന്ന് നിങ്ങൾ കരുതുന്നുണ്ടോ? ഈന്തപ്പഴവും പാലും ഇറച്ചിയും ഇട്ട് തിളപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടാകും; പേരു മാത്രമാണ് കഞ്ഞി.
സാമൂഹിക സദാചാരവും നിന്റെ സദാചാരവും
അപ്പോൾ, പക്വത ആളിനനുസരിച്ച് മാറും. അങ്ങനെയെങ്കിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ പക്വതപ്പെടും? ആരോട് എന്തു ചോദിക്കണം? “ഈശ്വരാ, ഞാൻ പക്വതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ? നിനക്ക് പാകമായി ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ? ഈ പ്രകൃതിയുമായി ഇണങ്ങി ജീവിക്കുന്നുണ്ടോ?”
എനിക്ക് ശരിയാണെങ്കിൽ അത് ശരി തന്നെ. മറ്റുള്ളവർക്ക് അത് തെറ്റായി തോന്നിയാൽ അത് ആരുടെ പ്രശ്നമാണ്? എന്റെ ശരിയാണ് എനിക്ക് ശരി; മറ്റൊരാളുടെ ശരി എനിക്ക് യോജിക്കില്ല. നിന്റെ സദാചാരത്തിനും സാമൂഹിക സദാചാരത്തിനും തമ്മിൽ ഒരു ബന്ധവുമില്ല. ആദ്യം ഇതു മനസ്സിലാക്കണം.
നിന്റെ തലവേദന എവിടെയാണെന്ന് അറിയാമോ? സാമൂഹിക സദാചാരവുമായി പൊരുത്തപ്പെടാൻ നീ ശ്രമിക്കുന്നു. നിന്റെ മനോരോഗം, സമാധാനമില്ലായ്മ, കുറ്റബോധം എല്ലാറ്റിന്റെയും അടിസ്ഥാന കാരണം ഇതാണ്: സമൂഹവുമായി നിനക്ക് പൊരുത്തപ്പെടാൻ കഴിയില്ല; അതു മനസ്സിലാക്കാതെ പൊരുത്തപ്പെടാൻ നോക്കുന്നു. “ഇങ്ങനെയാണ് ഇരിക്കേണ്ടത്” എന്ന പിടി നീ ഒരിക്കലും വിടില്ല എന്നു വാശിപിടിക്കുന്നു.
വയലിൽ ട്രാക്ടർ ഓടിക്കുന്നയാളോട് റോഡിൽ ഓടിക്കാൻ പറഞ്ഞാൽ, അയാൾ ചുറ്റിച്ചുറ്റിയേ വരൂ. ചക്കിലെ കാളയ്ക്ക് ദിവസം മുഴുവൻ ചുറ്റാം; ഒരു നാട്ടിലും എത്തിച്ചേരില്ല. എന്തുകൊണ്ട്? അത് ചക്കിലെ കാളയാണ്.
മന്ത്രവും മോഡുലേഷനും
ദിവസവും രാവിലെ മണിയടിച്ച് “ശുക്ലാംബരധരം വിഷ്ണും…” എന്നു ചൊല്ലുന്നു. ശരിയായ അർത്ഥം അറിയാതെ, മനഃപാഠമാക്കി, ഒരു മനോഹരമായ രാഗത്തിൽ നീട്ടിനീട്ടി ചൊല്ലുന്നു. അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാതെ ഇങ്ങനെ വെറും രാഗത്തിൽ ചൊല്ലാൻ പാടില്ല.
ഓരോരുത്തനും ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു രീതിയുണ്ട്. അത് അവന്റെ മോഡുലേഷനാണ്; അത് ആർക്കും മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.
ഇതു മനസ്സിലാക്കാതെ സ്ഥാപനങ്ങൾ “ഇങ്ങനെയാണ് ചൊല്ലേണ്ടത്” എന്നു പറയുന്നു. പക്ഷേ ഒരാൾ ചൊല്ലുന്നതുപോലെ മറ്റൊരാൾ ചൊല്ലുന്നതേയില്ല. അങ്ങനെയെങ്കിൽ ദൈവം ഏതു രീതിയിൽ ചൊല്ലിയാലാണ് മനസ്സിലാക്കുക? രാവിലെ മന്ത്രം ഏതു രാഗത്തിൽ ചൊല്ലിയാലാണ് അദ്ദേഹം കേൾക്കുക? ആ ചോദ്യം മാത്രം ആരും ചോദിക്കാനേ പാടില്ല.
എന്നെ എന്തിന് സംസാരിപ്പിച്ചു?
“നിന്റെ കഥ മാത്രം പറ. മറ്റുള്ളവരെ എന്തിനാണ് ചീത്ത പറയുന്നത്?” എന്ന് എന്റെ കമന്റിൽ ഒരാൾ ചോദിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് യൂട്യൂബിലും വേദിയിലും സംസാരിച്ചത്? പുസ്തകമാക്കി അച്ചടിച്ച് എന്റെ കയ്യിൽ തന്നത് നിങ്ങളല്ലേ? സ്ഥാപിത മതങ്ങൾ ഇങ്ങനെ അല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ സംസാരിക്കുമോ? എനിക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ സംസാരിക്കുമോ?
സ്കൂൾ പാഠത്തിൽ അതൊക്കെ എന്തിനു വെച്ചു? എന്താണ് പഠിപ്പിച്ചത്? എന്നെ എങ്ങനെയാണ് പക്വതപ്പെടുത്തിയത്?
തവളയും ചൊറിത്തവളയും
ഒരു തവളയുടെ തലയിൽ കിഴുക്കിക്കിഴുക്കി, “നീ തവളയല്ല, ചൊറിത്തവളയാണ്” എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നു. അടി താങ്ങാനാകാതെ അതും “ഞാൻ ചൊറിത്തവള തന്നെ” എന്നു സമ്മതിക്കുന്നു. അടിച്ചവൻ “അതിനു മനസ്സിലായി” എന്നു കരുതുന്നു. പക്ഷേ ആ കഷ്ടപ്പാട് അടി കൊണ്ട തവളയ്ക്കു മാത്രമേ അറിയൂ.
തവളയും ചൊറിത്തവളയും ഒരുപോലെ തോന്നിയാലും വേറെ വേറെയാണ്. തവള വലുതായി വളരും; ചൊറിത്തവള പാറയ്ക്കുള്ളിലും ഇരിക്കും.
പക്ഷേ നമ്മളെ അവർ എന്താക്കി? കിഴുക്കിനു മേൽ കിഴുക്ക് വാങ്ങി, എന്റെയടുത്ത് വന്ന് “ഞാൻ തവളയായി” എന്നു പറയുന്നു. അപ്പോഴും നീ ചൊറിത്തവള തന്നെ! “എന്തൊക്കെ പറഞ്ഞാലും ഞങ്ങളുടെ സ്ഥാപകൻ പറയുന്നതിൽ നല്ലതുണ്ട്, നിനക്കറിയാമോ?” എന്നു പറയുന്നു.
മഹാനും നീയും
ഏതു മഹാനാണ് കണ്ണുകൊണ്ട് ഭക്ഷണം കഴിച്ചത്? ചെവികൊണ്ട് കഴിച്ചത്? വായകൊണ്ടല്ലേ കഴിച്ചത്? അദ്ദേഹവും വായകൊണ്ട് കഴിച്ചു, നീയും വായകൊണ്ടാണ് കഴിക്കുന്നത്. അങ്ങനെയെങ്കിൽ നീയും മഹാനല്ലേ? ഇതു മാത്രം നീ ഒരിക്കലും സമ്മതിക്കില്ല.
പരീക്ഷയിൽ ഒരു മഹാത്മാവിനെക്കുറിച്ച് എഴുതാൻ പറഞ്ഞാൽ, അദ്ദേഹം ഏതു വർഷം, ഏതു നാട്ടിൽ, ആർക്കു ജനിച്ചു എന്ന് എഴുതിവെച്ചാൽ ജയിപ്പിക്കും. പക്ഷേ ആ മഹാൻ പറഞ്ഞത് പറഞ്ഞാൽ നിനക്ക് മനസ്സിലാകില്ല.
അധ്യാപകൻ പക്വതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ? ഏതെങ്കിലും വിദ്യാർത്ഥിയെ പക്വതപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടോ? “നീ ഒരു വിശേഷപ്പെട്ടവനാണ്. ഈ ഭൂമിയിൽ നീ ഉണ്ടാകാൻ പോകുന്നത് ഒരു നൂറു വർഷം മാത്രം. എത്ര കോടി സമ്പാദിച്ചാലും ഒരു പിടി ചോറു മാത്രം. ഒരു ഘട്ടം കഴിഞ്ഞാൽ പണം ഒന്നുമല്ല” എന്നു പഠിപ്പിച്ചുകൊടുത്തോ?
നടൻ വിജയ് പോലും “അതൊന്നും ഒന്നിനും ഉപകരിക്കില്ല” എന്നു പറയുന്നു. പക്ഷേ ആ ഉപകാരമില്ലാത്ത പണം കൊണ്ടാണ് കാർ വാങ്ങി ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നത്. നമ്മളും ഇങ്ങനെയാണ് പക്വതപ്പെട്ടത്.
ശരീരം മാത്രമല്ല ഞാൻ
അങ്ങനെയെങ്കിൽ പക്വതപ്പെടുക എന്നാൽ എന്താണ്? ഞാൻ വന്നു, ഞാൻ പോകും. എവിടെനിന്നു വന്നു? എവിടേക്കു പോകും? അമ്മയുടെ വയറ്റിൽനിന്നു മാത്രമാണോ വന്നത്? ശ്മശാനത്തിൽ ഈ ശരീരം ദഹിപ്പിക്കുന്നതോടെ ഞാൻ അവസാനിക്കുമോ? ഞാൻ വെറും ശരീരം മാത്രമാണോ?
ഒരു ജ്ഞാനി “ശരീരം മാത്രമല്ല ഞാൻ” എന്നു പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തെ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാത്ത ഒരുവൻ “ശരീരമല്ല ഞാൻ” എന്നു പറഞ്ഞുകളഞ്ഞു. നടുവിലുണ്ടായിരുന്ന “മാത്രം” എന്ന ഒരു ചെറിയ വാക്ക് അവൻ എടുത്തുകളഞ്ഞു. അത് എടുത്തുകളഞ്ഞിട്ട്, “ശരീരമല്ല ഞാൻ” എന്നു തന്നെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അലയുന്നു.